Kooperatifçilik hareketinin etkili bir şekilde gelişebilmesi ve kendisinden beklenilen sosyal ve ekonomik verimliliği sağlayabilmesi için kooperatiflerin üst örgütlenmesini tamamlaması gerekmektedir. Böylece birim kooperatifler, tek başına başaramayacakları önemli teşebbüslere girişebileceklerdir.

Kooperatifçiliğin geliştiği tüm ülkelerde bu teşkilatlanma biçimi 19. yüzyılda tamamlanmış ve bu ülkeler, teşkilatlanmayı uluslararası hatta kıtalararası seviyeye çıkararak; kendi aralarında kooperatifçilik konusunda bilgi alış verişinde bulunmaya karşılıklı yardım ve dayanışmaya başlamışlardır.

Ülkemizde ise bu süreç 1969 yılında 1163 Sayılı Kooperatifler Kanunu yürürlüğe girince başlamıştır. Bu tarihe kadar yürürlükteki mevzuatın müsait olmaması nedeniyle, kooperatiflerin üst örgütlenmesi konusunda herhangi bir gelişme olmamıştır. Ancak, söz konusu Kanunun yürürlüğe girişinden sonra aynı amaçlı kooperatiflerin bazıları, bölge ve merkez birliklerini kurmak suretiyle üst seviyede teşkilatlanmaya gitmişlerse de, kooperatifçiliğin arzu edilen düzeye erişememesi nedeniyle bu husustaki oluşumlar arzu edilen ölçüde hayata geçirilememiştir.

Ülkemizdeki bu gelişmeler ışığında Pancar Ekicileri Kooperatifleri de Birlik kurmak üzere teşebbüse geçmişler ve Kooperatiflerimizi yakınen tanıyan Alman Raiffeisen Birliği Teftiş Kurulu Başkanı Dr. Ferdinand Schmidt’i Türkiye’ye davet ederek, gerekli tavsiyeleri almak suretiyle 31.03.1972 tarihinde PANKOBİRLİK’i kurmuşlardır.

Uzun çalışmalar sonunda hazırlanan ve ortak Kooperatifler tarafından kabul edilen Ana sözleşmeye göre Birliğin amaçları aşağıdaki şekilde tespit edilmiştir;

• Ortak Kooperatifleri her yönden resmi ve özel teşekküllere karşı temsil etmek,

• Kooperatifçilik fikrinin yayılması, gelişmesi ve korunmasını sağlamak,

• Ortaklarının müşterek menfaatlerini korumak,

• Ortak Kooperatiflerin ihtiyacı olan her nevi ziraat alet ve makineleri ile ekipmanları ve yedek parçaları, suni gübreleri, mücadele ilaçları ve makineleri, tohumluklar, damızlık et ve süt hayvanları ve diğer ihtiyaçları memleket içinden ve dışından temin etmek,

• Ortak Kooperatiflerin ihtiyaçlarını imal ve ithal eden, satışını yapan müesseselerin mümessilliklerini almak,

• Ortak Kooperatiflerin pancar ve dışındaki ürünlerinin kıymetlendirilmesi, bu hususta yapılacak yatırımlar ve pazarlama için her türlü ithalat ve ihracat işleriyle meşgul olmak,

• Ortak Kooperatiflerle iştiraklerinin iktisadi faaliyetlerini hesap ve kayıtlarını teftiş etmek ve teftiş neticesine göre çalışmalarına yön vermek,

• Ortak Kooperatiflerle iştiraklerinin kurmuş oldukları ve kuracakları iştiraklerinin danışmanı olmak,

• Ortak Kooperatif ve iştiraklerinin yönetici, denetici ve personeli ile kooperatif üyelerinin eğitimini sağlamak,

• Ortak Kooperatiflerin ekonomik faaliyetlerini ve diğer çalışmalarını bütün yönleriyle koordine etmek,

• Yurt içinde ve dışındaki benzer teşekküllerle ilişkilerin kurulmasını, geliştirilmesini ve devamlılığını sağlamak,

• Amaçlarıyla ilgili kurulmuş veya kurulacak her türlü Şirket, Kooperatif ve kuruluşlara iştirak etmek,

• Ortak Kooperatiflerin; personel kadrolarını belirlemek, Toplu-İş Sözleşmesi kapsamı dışındaki personelinin tayin, terfi, nakil ve görevlerine son verilmesi tekliflerini yapmak,

Birlik kuruluşundan bugüne kadar yukarıda arz edilen amaçların tahakkuku için gerekli gayret ve faaliyetleri göstermek suretiyle ortak kooperatiflerin çeşitli sorunlarına çözüm getirmeye ve daha güçlü teşekküller haline gelmelerine yardımcı olmaya çalışmıştır.

Pankobirlik’in kurulmasıyla kooperatifler yeni bir döneme girmiştir. Bu süreçte yeni şeker fabrikalarının faaliyete geçmelerine paralel olarak 1980 yılında Afyon, 1983 yılında Muş, 1984 yılında Bor, 1985 yılında Ağrı, 1986 yılında Elbistan, 1990 yılında Samsun, Çorum ve Ereğli, 1991 yılında Erciş, 2000 yılında ise Kırşehir Sivas ve Yozgat Pancar Kooperatifleri kurularak sayıları 31’e ulaşmıştır.

Kurulan bu kooperatiflerin amaçlarını ve çalışma konularını ise şu şekilde ifade etmek mümkündür;

• Toprak hazırlığı, ekim işleri, pancar ve diğer tarım ürünlerinin yetiştirilmesi, korunması, verimin artırılması konularında gerekli tedbirleri almak ve ortaklarının yararlı bilgiler edinmesine yardımcı olmak.

• Ortaklarının; ekonomik, sosyal ve kültürel kalkınmalarını sağlamak, tarımsal çalışmalarını düzenlemek, bu amaçla Pankobirlik’ in muvafakati alınmak kaydıyla sosyal tesis ve işletmeler kurmak, çiftçi işletmelerinin verimini artırmak ve gelir düzeyini yükseltmek için her türlü tedbirleri almak ve bu konularda ilgili Bakanlıkların teknik ve kredi yardımlarından yararlanmak ve gereğinde işbirliği yapmak.

• Ortaklarının gereksinim duyduğu her türlü tarım araç ve gereçleri ile iş ve irat hayvanlarını toptan temin ederek, ortaklarına peşin veya uygun vadeli taksitlerle satmak, ortaklarının satın alma güçleri bakımından temin etmekte zorluk çektikleri büyük tarım araç ve gereçlerine sahip olmak ve bunların ortaklar yararına işletilmesini sağlamak, ortakların ürünlerine zarar veren hastalık ve haşerelere karşı mücadele tedbirleri almak ve bu konuda çalışmalarda bulunan kurum ve kuruluşlarla ilişki kurmak,

• Üst Birlikçe de kabul edilmiş olmak şartıyla kooperatifin amaçlarına uygun şeker sanayii ve tarım ürünleri ile ilgili kurulmuş ve kurulacak her türlü şirket, kooperatif ve kuruluşlara iştirak etmek, Kooperatif amaçlarına uygun her türlü taşınır veya taşınmaz mallar edinmek, yaptırmak, kiralamak, ipotek ettirmek, ipotek almak,

• Ortaklarının pancar ve pancarın dışındaki çeşitli ürünlerin değerlendirilmesi ve pazarlanması amacıyla, plan ve projeleri üst Birlikçe hazırlanmış veya onaylanmış olan her türlü işlemleri yapmak gerektiğinde bununla ilgili şirket ve tesisler kurmak, yada; bu amaçla kurulmuş şirket kuruluşlara iştirak etmek, sulama işleri için gerekli etütleri yaptırmak ve bu konuda ortakları uyarmak, teşvik etmek. Ayrı ayrı veya toplu olarak sulama tesisleri kurma teşebbüslerini desteklemek, gerekli malzeme ve makinelerin tedarikinde yardımcı olmak ve sulama ile ilgili tesisler kurmak veya bunlara ortak olmak, Üst Birliğe (Sınırlı Sorumlu Pancar Ekicileri Kooperatifleri Birliği) ortak olmak ve ortak olunduğu taktirde üst Birliğin finansmanına katılmak, ortaklarının faaliyet konularıyla ilgili sosyal amaçlı her türlü gereksinimlerini karşılamaktır.